Po przeszło 80 latach ciszy – pieśń o Stalowej Woli znów wybrzmiewa
Są historie, które nie gasną – jedynie czekają, ukryte w ciszy minionych dekad. Taką właśnie opowieścią jest „Pieśń o Stalowej Woli”, zrodzona w 1938 roku z talentu kompozytora Jana Maklakiewicza i poety Stanisława Młodożeńca. Przez ponad osiemdziesiąt lat pozostawała w cieniu historii, jakby uśpiona, odłożona na półkę pamięci, do której nikt nie sięgał. Dziś odradza się na nowo, wydobyta z zapomnienia, otrzymuje drugie życie, które niesie ze sobą nie tylko dźwięk dawnych słów i melodii, ale także emocje ludzi, którzy kiedyś ją stworzyli. To nie jest jedynie pieśń – to świadectwo czasu, echo przeszłości i most łączący pokolenia.
W piątek, 17 kwietnia w murach Państwowej Szkoły Muzycznej w Stalowej Woli odbyła się uroczystość przekazania „Pieśni o Stalowej Woli” Miastu Stalowa Wola, Powiatowi Stalowowolskiemu, Województwu Podkarpackiemu i symbolicznie Narodowi Polskiemu. Wydarzenie rozpoczęło się od wysłuchania odkrytej na nowo pieśni, której tekst zaprezentowała poetka Beata Sudoł-Kochan, a utwór wykonali Paweł Bazan (baryton) oraz Szymon Haczyk (fortepian). Podczas uroczystości przedstawiono historię poznania tej pieśni. W prezentacji multimedialnej opisano okoliczności, w jakich została odnaleziona oraz wydarzenia, które do tego doprowadziły. Zaprezentowano także działania podjęte w celu jej upowszechnienia i przywrócenia pamięci o utworze. Odkrywcą zapomnianej przez dekady pieśni jest muzykolog i publicysta Piotr Jackowski.
W 2023 roku Stalowa Wola obchodziła swoje 85. urodziny, dlatego z tej okazji Piotr Jackowski postanowił zrealizować projekt filmowy pod nazwą „Jubileuszowa Stalowa Wola”. Składały się na niego cztery pełnometrażowe filmy dokumentalne. Poszukując materiałów na temat kultury Stalowej Woli Piotr Jackowski natknął się na zasoby cyfrowe Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie, gdzie odnalazł „Pieśń o Stalowej Woli”, z 1938 roku, na głos i fortepian. Na okładce partytury widniały nazwiska znakomitych twórców: poety Stanisława Młodożeńca i kompozytora Jana Maklakiewicza. 7 czerwca 2023 roku publicysta zorganizował prapremierę wykonania utworu w salonie muzycznym pianistki i pedagoga Magdaleny Pamuły. Ze względu na wagę odkrycia i renomę twórców pieśni, Piotr Jackowski zaczął promować utwór w środowisku naukowym.
- Nawiązałem kontakt z dr Joanną Kulczyńską - Kruk z Polskiej Akademii Nauk oddział w Krakowie i wspólnie opublikowaliśmy dwa artykuły. Zamieściliśmy je w Zeszytach Sandomierskich. Dr Joanna Kulczyńska – Kruk skupiła się na aspektach historycznych i językowych, natomiast mój tekst dotyczył aspektów muzycznych i wszystkich problemów, związanych z odkryciem pieśni. We wrześniu 2024 roku, w sandomierskim Muzeum Zamkowym odbyło się sympozjum ogólnopolskie, a nawet międzynarodowe, zatytułowane “Stanisław Młodożeniec: miejsca - ludzie – teksty”, i tam z inicjatywy Joanny Kulczyńskiej- Kruk wygłosiłem referat, poświęcony odkryciu „Pieśni o Stalowej Woli”. Pokłosiem tego sympozjum jest książka, która ukazała się jesienią 2025 roku, ta pozycja zawiera wszystkie referaty wygłoszone w czasie tego pamiętnego sympozjum i tutaj również został opublikowany mój referat. Bardzo się cieszę, że w tak znaczących publikacjach znalazły się informacje o utworze Jana Maklakiewicza i Stanisława Młodożeńca – podkreślił Piotr Jackowski.
W trakcie uroczystości przekazania pieśni odbyła się również część konferencyjno-edukacyjna. Dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej w Stalowej Woli Beata Życzyńska zaprezentowała referat, który nadesłała dr Joanna Kulczyńska - Kruk. W dyskusji udział wzięli także historycy: dr Roman Niwierski oraz dyrektor LO im. KEN w Stalowej Woli Mariusz Potasz. Usłyszeliśmy interesujące refleksje, dotyczące powodów powstania pieśni, jej osadzenia w kontekście historycznym oraz sposobów interpretacji jej słów. Omówiono również znaczenie utworu dla współczesnych odbiorców.
Punktem kulminacyjnym uroczystości było przekazanie pieśni Miastu Stalowa Wola, Powiatowi Stalowowolskiemu, Województwu Podkarpackiemu i symbolicznie Narodowi Polskiemu.
W imieniu Miasta Stalowej Woli pieśń odebrali prezydent Lucjusz Nadbereżny oraz przewodniczący Komisji Oświaty, Kultury i Sportu Mariusz Bajek., którzy w ramach wdzięczności za wykonaną pracę przekazali Piotrowi Jackowskiemu pamiątkowy grawer.
- Chciałem Ci serdecznie Piotrze pogratulować całej Twojej działalności, nie tylko tego dzisiejszego spotkania, tego odkrycia pieśni, ale całej twojej działalności, którą wykonujesz dla naszego miasta. Jesteś kolejną instytucją kulturalną Stalowej Woli – mówił przewodniczący Mariusz Bajek.
- W tej pieśni jest wiele wyjątkowych słów, ale te, które są w refrenie, oddają ducha i rdzeń Stalowej Woli. „Łańcuchem rąk zjednani w pieśń! Do góry Polskę! W górę ją!”. To jest wezwanie, które w tej pieśni pozostaje dla nas. Stalowa Wola w tym czasie była symbolem zgody narodowej, była symbolem umiejętności budowania czegoś wielkiego, wzniesienia się ponad wszystko dla budowania wielkiego dzieła, jakim w ówczesnej Polsce była właśnie nasza Stalowa Wola. Ten refren jest dla nas zadaniem i wyzwaniem, bo Polska dwudziestolecia międzywojennego była Polską bardzo podzieloną, była Polską politycznie bardzo mocno skonfliktowaną. Myślę, że wcale nie było spokojniej niż dzisiaj, ale była umiejętność podejmowania wielkich wspólnych dzieł, czego symbolem jest właśnie Stalowa Wola – mówił prezydent Lucjusz Nadbereżny.
Ostatni wers, ostatniej strofy „stalowej woli czas się stał...” kończy się wielokropkiem. Ten wielokropek pozostaje dla nas ważnym zadaniem. My jesteśmy miastem szczególnym, bo nasza legenda nie odnosi się do księżniczek, smoków, bajek. Naszą legendą są ludzie z krwi i kości, ludzie ciężkiej pracy, ludzie o stalowej woli, którzy zbudowali to miasto z niczego, w 26 miesięcy i 26 dni. Zobaczmy czego byli w stanie dokonać w tamtym czasie. Ten niedokończony wers, ten wielokropek tej pieśni pozostawia nam to samo zadanie, abyśmy w takich ideach, w takich wartościach, w takim myśleniu o Polsce, podnoszeniu jej do góry, byli w stanie rozwijać i budować Stalową Wolę – dodał włodarz miasta.
W imieniu powiatu pieśń odebrały członkinie zarządu: Aldona Bilska - Kokosińska i Leokadia Gugała. Województwo podkarpackie reprezentowały: wiceprzewodnicząca Sejmiku Województwa Podkarpackiego Renata Knap oraz wiceprzewodnicząca Komisji Rewizyjnej,
Przewodnicząca Komisji Rozwoju Regionalnego Kamila Piech.
O oprawę muzyczną uroczystości zadbali uczniowie i nauczyciele PSM w Stalowej Woli. Zebrani goście mogli wysłuchać muzyki Fryderyka Chopina i Ignacego Jana Paderewskiego.
Pieśń o Stalowej – Woli
1. Chodziły lata kołowrotem
klepały biedą w pług, a w sierp…
Na odwyrt teraz! Huknąć w młoty
pieśniami maszyn mnożyć chleb!
Ref. Na odwyrt lewar ramion wznieś!
Na przekór gnuśnym dniom
Łańcuchem rąk zjednani w pieśń!
Do góry Polskę! W górę ją!
2. Zakwitły serca pragnieniami
płomienie kwitną w sercach hut…
Urodzaj będzie w miarę ramion
co blaskiem kos migały w przód…
3. Rumiane zorze na nieboskłon
skibami ognia ciska stal…
Stalowych cepów takt nad Polską
stalowej woli czas się stał…
